ΚΩΔΙΚΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

Αναρτήθηκε στο www.potami.gr την 25/11/2015

O Παύλος Ελευθεριάδης, υπεύθυνος Δικαιοσύνης στο Ποτάμι, έκανε την ακόλουθη δήλωση για το σχέδιο αλλαγών στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας:

H πρόταση της κυβέρνησης για αλλαγές στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας γίνεται ενώ η Δικαιοσύνη στην χώρα μας περνά σοβαρότατη κρίση. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και το Συμβούλιο της Ευρώπης έχουν επανειλημμένα καταδικάσει την Ελλάδα για τις εξαιρετικά μεγάλες καθυστερήσεις στην πολιτική, ποινική και διοικητική δικαιοσύνη.

Η έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας για την επιχειρηματικότητα (Doing Business Report) για το 2015 δείχνει ότι η ελληνική δικαιοσύνη χειροτερεύει από χρόνο σε χρόνο. Στον δείκτη που αφορά την διάρκεια μιας δίκης, δηλαδή τον μέσο χρόνο που παίρνει η δικαστική επίλυση μιας συμβατικής διαφοράς, η Ελλάδα το 2015 ήταν 155η στον κόσμο με μέσο χρόνο 1580 ημέρες (ενώ το 2014 ήταν 98η μέ χρόνο 1300 ημέρες και το 2013 ήταν 87η με χρόνο 819 ημέρες). Η επιδείνωση είναι κάθε χρόνο αλματώδης.


Η δυσλειτουργία της Δικαιοσύνης εμποδίζει την ανάπτυξη, αποδυναμώνει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς στο σύνολό τους, ενώ ενισχύει τις κοινωνικές ανισότητες. Βλάπτει κυρίως τους αδυνάτους, δηλαδή όσους δεν έχουν την ισχύ να επιβάλλουν την θέλησή τους με άλλους τρόπους.

Οι προτεινόμενες από την κυβέρνηση αλλαγές στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας αν και και περιέχουν αρκετές διατάξεις που θα επιταχύνουν την πολιτική δίκη, δεν είναι μέρος ενός συνολικού και μακροπρόθεσμου σχεδίου. Είναι αποσπασματικές αλλαγές που ακόμα και αν πετύχουν, θα έχουν περιορισμένο αντίκτυπο.

Το σχέδιο νόμου περιέχει όμως όμως και ρυθμίσεις με τις οποίες διαφωνούμε έντονα. Οι βασικές μας ενστάσεις αφορούν τα εξής έξι σημεία:

1. Μια τόσο σημαντική νομοθετική παρέμβαση που αφορά δεκάδες άρθρα του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας και καταλαμβάνει 75 σελίδες κειμένου, είναι απαράδεκτο να έχει χωριστεί σε οκτώ μόνο άρθρα. Ο προφανής στόχος φαίνεται να είναι ο περιορισμός της κατ’ άρθρο συζήτησης στη Βουλή, όπως ακριβώς έγινε στο παρελθόν για άλλα νομοθετήματα. Ο υπουργός δικαιοσύνης δυστυχώς όμως έτσι στέλνει ένα μήνυμα ελλιπούς σεβασμού του κοινοβουλίου.

2. Διαφωνούμε με την βασική καινοτομία του σχεδίου, την κατ’ αρχήν έγγραφη διεξαγωγής της δίκης, δηλαδή με ένορκες βεβαιώσεις χωρίς την προφορική εξέταση των μαρτύρων, που προβλέπεται στο νέο άρθρο 237 ΚΠολΔ. Ενώ η πρόταση για ρητές προθεσμίες που θα ξεκινούν από την κατάθεση της αγωγής είναι σωστή, η αποκλειστικά έγγραφη διαδικασία παραβιάζει βασικές εγγυήσεις της δίκαιης δίκης αφαιρώντας από τον δικαστή την άμεση και προσωπική αντίληψη της αξιοπιστίας των μαρτύρων. Σε κάθε δίκη, όσο μικρή και αν είναι αυτή, οι μάρτυρες οφείλουν να αντιμετωπίζουν τον έλεγχο του δικαστηρίου και των αντιδίκων για την ακρίβεια των όσων λέγουν.

3. Διαφωνούμε με την κατάργηση της προστασίας των εργαζομένων για τα δεδουλευμένα τους. Το σημερινό δίκαιο αναγκαστικής εκτέλεσης προβλέπει στα άρθρα 975 και 977 ΚΠολΔ ότι οι απαιτήσεις των εργαζομένων προηγούνται έναντι άλλων κατά την διανομή του πλειστηριάσματος. Η διαίρεση του πλειστηριάσματος σε ποσοστά γίνεται (με κάποιες περιορισμένες εξαιρέσεις) μετά την ικανοποίηση των απαιτήσεων των εργαζομένων. Το πρώτο σχέδιο του Κώδικα που κατατέθηκε προς διαβούλευση τον Μάρτιο προέβλεπε ότι η προτίμηση αυτή θα ίσχυε μόνο μέχρι το 50% του πλειστηριάσματος. Το σχέδιο που κατατέθηκε τελικά στη Βουλή προβλέπει ότι η ικανοποίηση των εργαζομένων θα ισχύει μέχρι το 70% του πλειστηριάσματος. Το Ποτάμι διαφωνεί με ολόκληρη την ρύθμιση. Πιστεύουμε ότι οι αξιώσεις των εργαζομένων πρέπει να συνεχίσουν να προστατεύονται με απόλυτη προτεραιότητα, ακριβώς όπως ισχύει σήμερα. Σε κάθε περίπτωση η προτεινόμενη ρύθμιση δεν προσφέρει τίποτε στην επιτάχυνση της δικαιοσύνης. Θα εξυπηρετήσει κυρίως τις τράπεζες για τις διεκδικήσεις που έχουν έναντι επιχειρήσεων που κλείνουν, εις βάρος όμως των εργαζομένων που έχουν ήδη χάσει την δουλειά τους.

5. Διαφωνούμε με την πρόβλεψη του νέου άρθρου 1009 ΚπολΔ που δίνει στον υπερθεματιστή στον αναγκαστικό πλειστηριασμό ακινήτου το δικαίωμα να διαρρήξει την υπάρχουσα εμπορική μίσθωση εντός δύο μηνών. Η ρύθμιση αυτή παρεκκλίνει από την γενική αρχή ότι η μεταβολή στο πρόσωπο του εκμισθωτή δεν λύνει την μισθωτική σύμβαση (άρθρο 614 ΑΚ). Ούτε η αλλαγή αυτή βοηθά σε τίποτα την επιτάχυνση της απονομής της δικαιοσύνης. Βοηθά μόνο την ενίσχυση της θέσης του υπερθεματιστή, και άρα την εξασφάλιση ίσως υψηλότερου τιμήματος στον πλειστηριασμό. Η ρύθμιση αυτή όμως είναι εις βάρος των δικαιωμάτων του μισθωτή, ο οποίος ίσως έχει πραγματοποιήσει επενδύσεις και πετύχει υπεραξίες από την χρήση του επαγγελματικού του χώρου βασιζόμενες στην υπάρχουσα μίσθωση. Το πρόβλημα των εικονικών μισθώσεων θα πρέπει όμως να λυθεί με άλλο τρόπο, όχι με την συλλήβδην ανατροπή των εμπορικών μισθώσεων.

6. Τέλος, διαφωνούμε με την υποχρεωτική κατάθεση παραβόλου 200 ευρώ για την κατάθεση έφεσης (η οποία εισήχθη με τον Ν. 4055/2012 και έχει ήδη απασχολήσει την δικαιοσύνη, με πιο πρόσφατο παράδειγμα την απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Ιωαννίνων που θεώρησε την υποχρέωση αντισυνταγματική). Στο σχέδιο του νέου Κώδικα, στο άρθρο 495 παρ. 3 παραμένει η υποχρέωση καταβολής παράβολου 200, 300 και 400 € στα ένδικα μέσα αντιστοίχως της έφεσης, αναίρεσης και αναψηλάφησης. Το Ποτάμι πιστεύει ότι η υποχρέωση καταβολής ενός τόσο σημαντικού ποσού υπό τις παρούσες οικονομικές συνθήκες θα περιορίσει υπέρμετρα το δικαίωμα πρόσβασης στα ένδικα μέσα. Προτείνουμε την τροποποίηση των ανωτέρω διατάξεων, ώστε να εξαιρούνται ρητά από το παράβολο όσοι δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα, π.χ. όσοι λαμβάνουν το βοήθημα του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος ή όσοι δικαιούνται νομική βοήθεια σύμφωνα με τις διαδικασίες του ν. 3226/2004.

Οι αλλαγές στην δικαιοσύνη απαιτούν τη μεγαλύτερη δυνατή συναίνεση, κάτι που σήμερα – με την ομόθυμη απόρριψη του σχεδίου από τον νομικό κόσμο – προφανώς η κυβέρνηση απέτυχε να εμπνεύσει. Μια ισχνή κοινοβουλευτική πλειοψηφία ίσως αρκέσει για να γίνει αυτό το σχέδιο νόμος του κράτους. Για να λυθούν όμως τα προβλήματα της δικαιοσύνης, θα χρειαστεί πολύ μεγαλύτερη συναίνεση, σωστότερη διαβούλευση και πολύ πιο γενναία διάθεση για μεγάλες αλλαγές.

Απαιτούνται μεταρρυθμίσεις στην θεσμική αρχιτεκτονική της Δικαιοσύνης, στην δικονομία, στην κατάρτιση, αξιολόγηση και διοικητική υποστήριξη των δικαστών. Όλα αυτά όμως συνδέονται με την εξίσου πιεστική ανάγκη για αξιοκρατία και όχι κομματοκρατία στην ευρύτερη Δημόσια Διοίκηση, για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που θα κοιτάζει πέρα από τον εκλογικό κύκλο, και για σοβαρή και αξιόπιστη διαδικασία κωδικοποίησης και απλοποίησης της κείμενης νομοθεσίας. Αν δεν αλλάξει η Διοίκηση, δεν θα αλλάξει ούτε η Δικαιοσύνη.

Το Ποτάμι θα συνεχίσει να παρεμβαίνει ενεργά στην συζήτηση για τον νέο Κώδικα ώστε να πετύχει την βελτίωσή του. Για τον σκοπό έχει συστήσει Ομάδα Εργασίας Δικαιοσύνης από εθελοντές και στελέχη του η οποία θα παρακολουθήσει το σχέδιο νόμου στην πορεία του στη Βουλή αλλά και θα διατυπώσει σύντομα συγκεκριμένες προτάσεις για την επίλυση των μεγάλων προβλημάτων της Δικαιοσύνης».

*Ο Παύλος Ελευθεριάδης είναι μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής και υπεύθυνος τομέα Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης στο Ποτάμι

25 Νοεμβρίου 2014

DoingBusiness_snapshot_2015.PNG