ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ: ΕΙΚΟΣΙ ΠΕΝΤΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΔΡΑΝΕΙΑΣ

του Παύλου Ελευθεριάδη και της Μαρίλης Μέξη

Δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του Ποταμιού, 20 Νοεμβρίου 2014

ΑΘΗΝΑ - Σήμερα, 20 Νοεμβρίου, είναι η παγκόσμια ημέρα για τα δικαιώματα του παιδιού. Σαν σήμερα πριν από 25 χρόνια υπογράφηκε η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Η Σύμβαση, η οποία κυρώθηκε από την Ελλάδα με τον Νόμο 2101/92, επιβάλει στα κράτη να προστατεύουν τα δικαιώματα του παιδιού, να καταπολεμούν τον κοινωνικό αποκλεισμό και τις διακρίσεις, και να προάγουν την κοινωνική δικαιοσύνη και προστασία. 

Δυστυχώς η ανταπόκριση της ελληνικής πολιτείας στις υποχρεώσεις αυτές είναι απογοητευτική. 

Τα περισσότερα παιδιά στις σχετικά ανεπτυγμένες χώρες όπως η δική μας τα προστατεύει η οικογένειά και τα περιβάλλει με την αγάπη και ασφάλεια που χρειάζονται. Παντού και πάντα υπάρχουν όμως και παιδιά που για τον έναν ή τον άλλον λόγο δεν είναι τόσο τυχερά. Για αυτά τα παιδιά, τα άτυχα παιδιά που δεν μπορούν να έχουν την επαρκή συνδρομή της οικογένειάς τους, χρειάζεται η ενεργός συνδρομή δημόσιων θεσμών. Για αυτά τα παιδιά χρειάζονται οι νομικές δεσμεύσεις και εγγυήσεις, όπως αυτές που περιγράφει η σύμβαση για τα δικαιώματα του παιδιού. Αυτά ακριβώς τα παιδιά είναι από τα μεγάλα θύματα της κρίσης που ζούμε.

Δεν είναι θύματα μόνο της οικονομικής ανέχειας, αλλά κυρίως θύματα μιας συστηματικής και ιδιότυπης αδιαφορίας. Οι διεθνείς πρακτικές είναι γνωστές, τόσο για τα δικαιώματα των παιδιών όσο και για την αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας. Οι ελληνικές κυβερνήσεις έχουν όμως εδώ και χρόνια άλλες προτεραιότητες.

Η έκθεση της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού για τη χώρα μας για το 2012 ήταν αποκαλυπτική. Η έκθεση έκανε δριμύτατη κριτική στην Ελλάδα για την έλλειψη μιας σαφούς δομής ή φορέα για τον συντονισμό της εφαρμογής της Σύμβασης τόσο σε εθνική κλίμακα, όσο και μεταξύ κεντρικής διοίκησης και των διαφόρων περιφερειακών επιπέδων διοίκησης. Επεσήμανε τις καθυστερήσεις στην υιοθέτηση συγκεκριμένων μέτρων καθώς και το γεγονός ότι δεν φαίνεται να δίνεται προτεραιότητα στις ανάγκες των παιδιών στον κρατικό προϋπολογισμό. Στην Ελλάδα είναι εντελώς ασαφές ποιες δαπάνες του προϋπολογισμού προορίζονται για τις ανάγκες των παιδιών και ποιες όχι. Σε άλλες χώρες οι δαπάνες για τα παιδιά διακρίνονται και προστατεύονται από περικοπές.

Το 2001 με το Νόμο 2909/2001 ιδρύθηκε το Εθνικό Παρατηρητήριο για τα Δικαιώματα του Παιδιού και εντάχθηκε στη Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων. Έργο του Παρατηρητηρίου είναι η παρακολούθηση και προώθηση της εφαρμογής της Σύμβασης για τα δικαιώματα του παιδιού στην Ελλάδα. Αυτό όμως μόνο στην θεωρία. Στην πράξη, παρά τις επανειλημμένες εισηγήσεις του Συνηγόρου του Παιδιού, το Εθνικό Παρατηρητήριο δεν έχει μέχρι σήμερα τον παραπάνω ρόλο.

Οι διάφορες εξαγγελίες που κατά καιρούς έχουν γίνει από την κυβέρνηση για την καταπολέμηση της παιδικής κακοποίησης (οκτώ στα δέκα παιδιά έχουν υποστεί σωματική βία σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που πραγματοποίησε το Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού), του υποσιτισμού και της αυξανόμενης φτώχειας (28,8% με βάση πρόσφατα στοιχεία της ΕΛ.ΣΤΑΤ) έχουν μείνει χωρίς αντίκρισμα ενώ όποιες δράσεις αναπτύσσονται από τους Δήμους είναι αποσπασματικές, αφού δεν διαθέτουν οργανωμένες δομές, στελέχωση και χρηματοδότηση.

Σοβαρές ελλείψεις υπάρχουν στα πλαίσια εναλλακτικής φροντίδας, ιδίως σε σχέση με παιδιά με αναπηρίες. Το πρόσφατο παράδειγμα του Κέντρου Περίθαλψης Παιδιών με Ειδικές Ανάγκες στα Λεχαινά, που ανέδειξε το BBC με τίτλο «παιδιά με ειδικές ανάγκες σε κλουβιά», όπου παιδιά με περίπλοκες ανάγκες παραμένουν κλειδωμένα σε μικρά κλουβιά χωρίς την ειδική γνωμάτευση γιατρού ή άλλων ειδικών, συνιστά σοβαρότατη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των παιδιών. Δυστυχώς τα κόμματα της Βουλής, κυβέρνησης και αντιπολίτευσης, έχουν διακριτικά σιωπήσει για το νέο αυτό σκάνδαλο, που στιγματίζει την χώρα μας για μια ηθική χρεοκοπία, όχι μόνο οικονομική.

Οι απαράδεκτες αυτές πρακτικές δεν όμως είναι κάτι απομονωμένο, αλλά αποτέλεσμα της αποτυχίας της αρμόδιας Γενικής Γραμματείας Πρόνοιας του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων να σχεδιάσει και να δρομολογήσει – όπως γίνεται πια στις περισσότερες Ευρωπαϊκές χώρες – τη μετάβαση από το παλιό μοντέλο κλειστής ιδρυματικής περίθαλψης σε ένα νέο μοντέλο με υπηρεσίες στήριξης εντός της κοινότητας (κοινοτική περίθαλψη, περίθαλψη κατ’οίκον). Εδώ και καιρό υπάρχουν μελέτες (π.χ. «Τhe World Report on Violence Against Children») που αποδεικνύουν ότι τα αποτελέσματα της ιδρυματοποίησης για τα παιδιά – ακόμα και όταν τα εν λόγω ιδρύματα έχουν καλές υλικές συνθήκες και έμπειρο προσωπικό – είναι η κακή σωματική υγεία, οι σοβαρές αναπτυξιακές καθυστερήσεις, επιπλέον αναπηρίες και πιθανόν μη αναστρέψιμες ψυχολογικές βλάβες. Οι πρακτικές των Λεχαινών πρέπει να σταματήσουν σε όλη την Ελλάδα.

Παράλληλα η κράτηση και διαβίωση των ασυνόδευτων ανηλίκων που έρχονται στην χώρα μας ατύπως ή παρανόμως από άλλες χώρες και η ανεπάρκεια των υπηρεσιών φροντίδας τους, αποτελούν ντροπή για την Ελλάδα, που έχει επανειλημμένα καταδικαστεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για απάνθρωπη μεταχείριση μεταναστών. Σύμφωνα με στοιχεία της Υπηρεσίας Διαχείρισης Αιτημάτων Στέγασης Αιτούντων Άσυλο και Ασυνόδευτων Ανηλίκων του Ε.Κ.Κ.Α., το πρώτο εξάμηνο του 2014 το σύνολο των αιτημάτων φιλοξενίας ασυνόδευτων ανηλίκων ήταν 1.150. Σύμφωνα με το άρθρο 22 της Σύμβασης του ΟΗΕ, για τα παιδιά πρόσφυγες θα πρέπει να προβλέπονται ειδικά μέτρα προστασίας. Στην πράξη, τα παιδιά αυτά αντιμετωπίζονται από τις ελληνικές αρχές ως συνηθισμένοι μετανάστες χωρίς διάκριση. Πολλοί κρατούνται για μήνες σε αστυνομικά τμήματα ή και στρατόπεδα μέχρι να διαπιστωθεί η ηλικία τους.

Ένα μεγάλο, ίσως το μεγαλύτερο ποσοστό από τα παιδιά αυτά όπως προκύπτει από δικογραφίες των Τριμελών Δικαστηρίων Ανηλίκων, εξαφανίζονται, πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης των διακινητών τους στη προσπάθειά τους να διαφύγουν σε άλλες χώρες της Δύσης. Περίπου ένας στους τέσσερις που παραπέμπεται σε δομές φιλοξενίας δεν φτάνει ποτέ σε αυτές.

Είναι ανάγκη να υπάρξει ειδική νομοθετική πρόβλεψη σχετικά με τον διορισμό επιτρόπων ασυνόδευτων ανηλίκων ώστε τα παιδιά να μην αφήνονται στη τύχη τους καθώς και πλήρης αξιοποίηση των δυνατοτήτων που δίνονται μέσα από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων για τη παροχή αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης για τους ανήλικους στα προβλεπόμενα κέντρα πρώτης υποδοχής μεταναστών, κοινωνικές υπηρεσίες και πληροφόρηση σχετικά με τα δικαιώματά τους, σε γλώσσα που μπορούν να καταλάβουν.

Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε με άλλα παραδείγματα. Στην χώρα μας, τα κενά και οι ελλείψεις στην προστασία και την προαγωγή των δικαιωμάτων του παιδιού είναι δυστυχώς πάρα πολλά. Δεν είναι όμως αποτέλεσμα έλλειψης πόρων όπως πιστεύουν πολλοί. Είναι θέμα προτεραιοτήτων. Τα κομματικά επιτελεία συνεχίζουν να μοιράζουν παροχές σε συγκεκριμένες κατηγορίες επαγγελματικών ομάδων που παρουσιάζουν εκλογικό ή άλλο ενδιαφέρον. Για τα φτωχά, ανάπηρα ή απροστάτευτα παιδιά όμως δεν υπάρχει η ίδια βούληση και γι αυτό και ακόμα και το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, που ήταν υποχρέωση από το Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα Προσαρμογής για τον Ιανουάριο του 2014, εφαρμόζεται με καθυστέρηση σχεδόν ενός χρόνου.
Επείγει, όπως πρόσφατα τόνισε και εξήγησε ο Συνήγορος του Πολίτη, η εκπόνηση ενός Εθνικού Σχεδίου Δράσης, όπως προβλέπεται από το άρθρο 4 της Σύμβασης του ΟΗΕ. Με βάση το σχέδιο αυτό πρέπει να χαράξουμε επιτέλους μία εθνική – διακομματική – πολιτική για την προστασία των παιδιών στη χώρα μας. Οι συγκεκριμένες και προσεκτικές προτάσεις του Συνηγόρου του Πολίτη θα πρέπει να είναι για μας το σημείο εκκίνησης αυτής της συζήτησης.

Μέχρι σήμερα όμως καμία κυβέρνηση δεν υιοθέτησε ένα τέτοιο εθνικό σχέδιο, ίσως γιατί η συγκρότηση μιας εθνικής πολιτικής προϋποθέτει δουλειά, διϋπουργικό συντονισμό, συλλογή στοιχείων και επιστημονική τεκμηρίωση και αξιόπιστη πρόβλεψη πόρων. Χρειάζεται οριζόντιο επιχειρησιακό σχεδιασμό στον οποίο θα εξειδικεύονται δράσεις ανά φορέα υλοποίησης και συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ενσωματώνοντας δείκτες αξιολόγησης των δράσεών του. Όλα αυτά είναι αδύνατον να αναληφθούν από μια κομματοκρατούμενη δημόσια διοίκηση, όπου διορίζονται κατά προτεραιότητα οι κομματικοί φίλοι, όπου ο προγραμματισμός φτάνει μόνο μέχρι τον επόμενο εκλογικό κύκλο και όπου τον τόνο δίνει ο Γενικός Γραμματέας Συντονισμού της Κυβέρνησης – ο οποίος πρόσφατα παραιτήθηκε για να πολιτευτεί με την Νέα Δημοκρατία στις επερχόμενες εκλογές.

Ας θυμηθούμε σήμερα ότι τα κυρίως θύματα της αδράνειας, της διαρκούς κομματοκρατίας και της ιδιοτελούς άσκησης της εξουσίας είναι οι αδύναμοι, όσοι χωρίς άλλη διέξοδο χρειάζονται την συνδρομή και μέριμνα της πολιτείας. Σήμερα δεν αρκούν τα συνηθισμένα ευχολόγια. Είναι ντροπή για την ελληνική κοινωνία ότι συνεχίζει να παραμελεί τα πιο άτυχα, τα πιο ανυπεράσπιστα μέλη της.

*Ο Παύλος Ελευθεριάδης είναι μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής και υπεύθυνος του Τομέα Δικαιοσύνης & η Μαρίλη Μέξη υπεύθυνη του Τομέα Δικαιωμάτων των Παιδιών στο Ποτάμι

www.topotami.gr

20 Νοεμβρίου 2014